Expeditie Geen categorie Iran 

Zoetjes die Zoroastriërs

Tak Taku in een woestijn dorpje

Iran

28 November 2023

19°

We zijn bij Mohammed zijn hostel Tak Taku in Toodeshkchuye, die hij vanaf zijn 15e met hulp van de familie en vrienden heeft opgebouwd. Ontzettend knap hoe hij deze mooie plek heeft ontwikkeld en er verder vorm aangeeft. Hij is nu, met 37 bezig een café te bouwen. Er is veel jeugd in het dorp, maar amper plekken om samen te komen. Het dorpje heeft woningen van leem. Het ligt aan de Zijderoute er waren hier veel handelaren. De huizen hebben dan ook meestal twee vierkante delen. Eén voor de familie met kamers rond een binnenplaats en een vierdeel voor de kamelen en andere dieren. In de zomers wonen ze aan de koelste kant en in de winter aan de andere warmste kant. Overal weer mooie deuren. De bevolking in deze omgeving was veelal Zoroastrisch. Een Iraanse monotheïstische en dualistische religie gesticht door de profeet Zarathustra, daarover bij info meer. Het is grotendeels met de komst van de Islam uitgebannen. Over een paar interessante overgebleven gebruiken vertelt Mohammed. De stoep is schoon, zodat mensen weten dat je gezond bent en het goed gaat. Als het rommelig is, dan is er noodzaak om te gaan kijken. Op de deur zit een vierkante en een ronde kloper. Tak en Taku voor de mannen en vrouwen die langskomen. De hal van de woning is zo gepositioneerd dat je met een gastvrije opendeur niet zomaar naar binnen kan kijken. Gastvrij en toch privacy is de logica. Mohammed vertelt graag over de geschiedenis. Zo horen we dat het vlees aan een plank in de wind hing. Zo droogde en koel gehouden werd en daardoor langer bewaard. De zijden van de huizen hebben een metalen deel, zodat de katten niet omhoog kunnen klimmen. Dat omhoog klimmen lukte al niet op de lemenmuur, maar wel een stukje via de zijkant. Door het metaal glijden ze nu ook daar omlaag. Het water in het dorp wordt bewaard in een gebouw van 200 meter en 8 meter diep. Het komt via een pijp vanuit de bergen en wordt fris en schoon gehouden door het in een afgesloten ruimte te bewaren. Twee wind torens zorgen voor de invoer van koude wind en afvoer van warme wind. Zo blijft het geheel fris. Het was even spannend of we door de smalle gang en de poort naar de binnenplaats konden komen, maar het is gelukt met veel stuurmanskunst. We doen de wasjes, onderhoud, lopen wat rond in het dorp en een heuvel erachter, kletsen met Christiaan en Monika overlanders uit Zwitserland en genieten van een paar dagen chillen. Ook bezoeken we twee dames, die thuis al *twee* jaar aan een groot tapijt (3*5m) werken. Vroeger deden alle vrouwen dit. In deze regio worden de tapijten op katoenen basis van zijde gemaakt. Het ziet er mooi uit. De kleuren van de nacht en de woestijn zijn erin verwerkt, als ook de ster van Allah in het midden en nog vele details. Het tapijt kan je al voor 1000 rechtstreeks van hen kopen via een handelaar is het snel zo’n 7000 euro. Nomaden maken tapijten uit het hoofd, hier gebruiken de dames een patroon. Gezellig zo samen aan de slag te zijn.

— info: Het zoroastrisme (Perzisch: دین زرتشت, Koerdisch: Zerdeştî) is de inheemse monotheïstische en dualistische religie, die werd gesticht door de profeet Zarathustra (Oudgrieks: Zoroaster). Het zoroastrisme is een van de oudste levende religieuze tradities ter wereld, en is van de 6e eeuw v. Chr. tot en met de 7e eeuw n. Chr. een belangrijke, door de staat gesteunde religie geweest. Centraal staat het dualistische geloof dat de kosmos en de mens ingeklemd zitten tussen goed en kwaad. Door goede daden steunt de mens de goede schepper Ahura Mazdâ, zodat de wereld gezuiverd wordt. De religie is sterk in invloed afgenomen door de islam. Zoroastrisme is een westerse benaming die opkwam in de 19e eeuw. In de Oudgriekse literatuur is het de Perzische religie. De zoroastriërs verwezen ernaar als de goede religie (weh-dên) of Mazda-religie (Mazdayasna dâenâ) en noemden zichzelf vandaar Mazdayasna. De aanduiding verwijst naar Ahura Mazdâ (heer wijsheid), de goede oppergod binnen de religie. Tegenwoordig spreken volgelingen ook wel van Zarathushti din (zoroastrische religie). De zoroastrische filosofie heeft een fundamentele invloed gehad op de theologie en kosmologie van monotheïstische religies. Er bestaan nog steeds relatief kleine groepen zoroasters, voornamelijk in Iran en India. De religieuze gebruiken variëren, bijvoorbeeld het tijdstip van de Nav Ruz, de viering van het nieuwe jaar. In Iran vindt het feest plaats op de lente-equinox om de overwinning van het licht op de duisternis te symboliseren. In India viert men het feest in augustus omdat Parsi hun kalenders niet hebben aangepast met schrikkeljaren. Over de vraag waar en wanneer de religie precies ontstond, bestaat geen consensus. De religie werd ontwikkeld door de profeet Zarathustra. Hij is de vervaardiger van de Gâthâ’s in de Avesta, heilige teksten die centraal staan binnen het zoroastrisme. Die teksten zijn opgesteld in het Avestisch, verwant aan het Oudperzisch. Een onmogelijke datering uit de Grieks-Romeinse literatuur is het 7e millennium v.Chr. en de traditionele datering is 588 v.Chr., ook onwaarschijnlijk, omdat het Avestisch in die periode uitstervende was. Dit suggereert dat de Gâthâ’s van voor de 7e eeuw v.Chr. zijn, maar van na het vroege 2e millennium v.Chr. Beschrijvingen in de Gâthâ’s komen namelijk overeen met archeologische vondsten uit de late bronstijd halverwege het 2e millennium v.Chr. in Centraal Azië, van de Kaspische Zee via Transoxanië tot Afghanistan. Geschat wordt dat Zarathustra rond 1000 v.Chr. leefde. Over Zarathustra (bezitter van veel kamelen; Middelperzisch: Zardukhsht, Zardusht; Nieuwperzisch: Zardosht) is nauwelijks iets bekend, afgezien van dat hij een priester en dichter was. Vanaf de 6e eeuw v.Chr. ontstond een rijke hagiografie, zodat zijn reputatie als profeet gevestigd en verspreid werd. Die ontstond op grond van informatie uit de Gâthâ’s zelf en onder invloed van thema’s uit het jodendom en later ook uit het christendom en de islam. De hagiografische verhalen resulteerden in middeleeuwse teksten als de Zardukhsht nâmag of Zardosht nâme (Boek van Zarathushtra) en Dênkard (Religieuze handelingen). De historiciteit ervan is niettemin erg discutabel. Zarathustra baseerde zich voor zijn leer met bijbehorende rituelen op de proto-Iraanse religie. Zo nam hij de rituele zang (yasht) en de vuurcultus (âtash) in zijn religie op en verhief hij de al bestaande Ahura Mazdâ (Heer Wijsheid) tot oppergod. Hij streefde daarbij monotheïsme na, wat inhield dat traditionele, Iraanse goden zoals Mithra en Anahita werden verworpen of gedemoniseerd als daêva’s. In de generaties na zijn dood, vóórdat de religie pan-Iraans werd, werden die wezens en andere aspecten echter weer in de religie opgenomen. Het zoroastrisme bleef veranderen in de loop der eeuwen. Dit komt mede doordat de religie zich langzaam verspreidde over bevolkingsgroepen die een eigen religie hadden en omdat er lange tijd geen religieuze canon bestond. Dergelijke veranderingen worden besproken in afzonderlijke artikels (zie de zijbalk). Zarathustra was een religieuze hervormer die een systeem bedacht dat devotioneel gezien monotheïstisch maar theoretisch gezien dualistisch was. Hij onderscheidde blijkens de Gâthâ’s namelijk de principes van goed en kwaad, asha (orde) en drug (leugen). Het menselijke onderscheiding vermogen hiervoor werd geleverd door mazdâ (wijsheid) via de goede oppergod Ahura Mazdâ (Oudperzisch: Auramazdâ; Middelperzisch: Ohrmazd; Nieuwperzisch: Hormazd). Uit hem vloeide een kracht voort, Spenta Mainyu (heilige geest; Middelperzisch: Spenâg Mênog). Die deed het scheppingswerk. Ook vloeiden zes abstracte goddelijke krachten uit hem voort als hypostasen: de Amesha Spenta’s, die ieder een deel van de schepping verzorgden. Tegenover de orde van Ahura Mazdâ stond volgens Zarathustra Angrin Mainyu (‘Kwade Geest’; Middelperzisch: Ahreman; Nieuwperzisch: Ahriman), god van wanorde en het kwaad. De goede en de slechte god kozen voor respectievelijk het goede en het kwade. Ook het menselijke handelen verliep langs dit dualisme. Dit leverde een verklaring op voor de ervaren spanningen tussen orde en wanorde in het leven, benadrukte de keuzemogelijkheid van de mens, en bood hoop op een beter leven in het hiernamaals. De profeet suggereerde tot slot dat de fysieke wereld (gaêthya, gêtîg) voort was gekomen uit een identieke maar geheel spirituele tegenhanger (mainyava, mênôg). Pre-islamitische tijd (tot de 7e eeuw) Achaemenidische rijk: Zarathustra slaagde erin een lokale heerser te bekeren, Vishtâspa, die zijn beschermheer werd. Zijn directe volgelingen bleven trouw aan de nieuwe religie en vervaardigden de Yasna Haptanghaitî. Van de ontwikkelingen tot aan het Perzische rijk in de 6e eeuw v.Chr. is erg weinig bekend. Het zoroastrisme verspreidde zich over de proto-Iraanse bevolking, waaronder de Meden en Perzen, maar ook onder Scythen en de niet-Iraanse Elamieten. Het vroegste bewijs daarvoor is Medisch. Er is archeologisch bewijs voor vuurrituelen (âtash) bij hen in de 6e eeuw v.Chr. Herodotus (5e eeuw v.Chr.) vermeldt verder dat bij hen de magi erg belangrijk waren binnen de godsdienst. Die naam werd met de verspreiding van de religie richting het zuidoosten een algemene aanduiding voor de zoroastrische priesters. De magi pasten Zarathustra’s leer aan, maakten het priesterschap overerfelijk en sloten vrouwen daarvan uit, omdat hun cyclus onrein zou zijn. Wellicht kenden ze twee rangen: de âtrhavan (vuurpriester) en de zaotar (aanroeper, brenger van plengoffers). Tijdens de Achaemenidische dynastie (559 – 330 v.Chr.) waren zij priesters, zieners en leraren van de adel. Ze zorgden voor de vuurtempels en droegen witte kleding, symbool voor zuiverheid. Witte kleding wordt thans nog gedragen door de priesters. Het zoroastrisme was over geheel Iran verbreid ten tijde van de Achaemeniden, de Perzische dynastie die het Perzische rijk stichtte. Vanaf Artaxerxes II (404-359 v.Chr.) verschijnen zoroastrische vorsten. Sommigen beriepen zich op het zoroastrisme als legitimering voor hun macht en stimuleerden de godsdienst. In de inscripties van Darius I staat bijvoorbeeld dat de wil van Ahura Mazda Darius’ succes verklaarde. Tegen die tijd is het geloof van Zarathustra echter weer vermengd met pre-zoroastrische elementen. Ten gevolge van Alexander de Grote verovering van het Achaemenidische rijk rond 330 v.Chr. en het erop volgende hellenistische bewind onder de Seleuciden floreerde het zoroastrisme minder en vond syncretisme plaats. Tussen de 6e en 2e eeuw v.Chr. zetten sommige magi vuurtempels op buiten Iran, zoals Anatolië. Het zoroastrisme bloeide weer op onder het Parthische bewind (253 v.Chr. tot 224 n.Chr). De magi ontwikkelden toen meer rangen en gingen samenwerken met geestelijken van andere religies, zoals het jodendom. Ook onder het daarop volgende Sassanidische bewind (224 – 651) bleef het zoroastrisme prominent. Ondertussen had de religie zich verbreid richting Armenië en Centraal-Azië, waar nieuwe varianten ontstonden. Sassanidische vorsten codificeerden de mondeling overgeleverde Avesta, mede als reactie op concurrentie van andere religies, zoals het christendom, manichaeïsme en boeddhisme, die over heilige teksten beschikten. De Sassanidische vorsten beschouwden zich als door Ahura Mazdâ aangesteld. Ze propageerden de religie en versterkten haar in haar macht. Ze stichtten veel vuurtempels, deden schenkingen en vormden een gestructureerde priesterklasse. Die steeg op de sociale ladder. Tegen de 4e eeuw stond aan het hoofd bijvoorbeeld een hogepriester (mowbedân mowbed). Hoewel onder de Sassaniden het zoroastrisme een soort staatsreligie werd, bleef het religieuze landschap in het koninkrijk divers en kwamen religieuze conflicten voor, zoals christenvervolgingen. In latere bronnen zijn de Achaemeniden goeddeels vergeten, werd Alexander de Grote’s verovering als rampzalig beschouwd en worden de Sassanidische heersers geprezen door het versterken van de religie, al worden zij ook verantwoordelijk gehouden voor politiek misbruik ervan. Islamitische tijd (vanaf de 7e eeuw) Vanaf de bekering van de Armeense koning Tiridates (late 3e eeuw) tot het christendom ging het zoroastrisme in die streek achteruit. In de 7e eeuw werd het Sassanidische rijk veroverd door moslimlegers, waarna de islam het zoroastrisme gestaag terugdrong. De islamisering duurde eeuwen, maar in de 13e eeuw waren de zoroastriërs verworden tot een onbelangrijke minderheid, beperkt tot enkele kleine gebieden van Iran. Een vuurtempel van de Parsi. Door verslechterde leefomstandigheden voor zoroastriërs trokken sommigen vanaf de 10e eeuw naar het Indiase Gujarat, waar ze vanaf de 12e eeuw duidelijke gemeenschappen vormden. Deze Parsi ontwikkelden een eigen taal en traditie. De gemeenschappen bloeiden op onder de heerschappij van de Mogols en daarna de Britten. Mumbai werd het centrum van de Parsi, waar ze veel vuurtempels bouwden. In Iran zelf werden zoroastriërs gediscrimineerd tot aan het eind van de 19e eeuw, zodat hun aantal afnam tot 10.000. Sindsdien is hun positie verbeterd. In verhouding wonen de meesten in de hoofdstad Teheran. De religie is bewust vereenvoudigd, kent minder rituelen, bestrijdt elementen zoals bijgeloof en herinterpreteert elementen, dit alles om de religie acceptabeler te maken. Er bestaat nog steeds een priesterklasse, waarvan de leden mobeds heten, maar hun prestige is afgenomen. Onder invloed van 20e-eeuwse nationalistische bewegingen zijn sommigen het zoroastrisme gaan zien als belangrijk Iraans erfgoed, zodat sommigen zich bekeerd hebben tot de religie. Nu zijn er circa 40.000 Mithra is een secundaire god voor de Zoroastriërs. Het Mithraïsme verscheen als een onafhankelijke religie in het Romeinse Rijk. De invloed van het zoroastrisme op andere religies, zijn eigen evolutie en zijn gemengde eigenschappen roepen nog steeds discussies op in de wetenschappelijke gemeenschap. In 2012 werd het aantal Zoroastriërs in Iran geschat op ongeveer 111.000. In Iran is zoroastrisme sinds de vroege jaren 2000 een modereligie voor jongeren. Het heeft verschillende bekeerlingen ontvangen. Er is nog steeds een functionerende Zoroastrische tempel van vuur in Teheran. Dualisme Een beginsel in het zoroastrisme is dat er twee kosmische principes zijn, waarheid (asha) en leugen (drug), wat zich vertaalt in licht en duisternis, goed en kwaad. In het verlengde daarvan is er een oppergod, Ahura Mazdâ (heer wijsheid), geassocieerd met de waarheid, licht, leven en het goede. Daartegenover staat Angra Mainyu (kwade geest), die in alles de tegenpool is van Ahura Mazdâ. Daar hebben ze voor gekozen. Beide goden hebben of scheppen een reeks goddelijke of geestelijke wezens, respectievelijk de goede ahura’s en de slechte daêva’s. Zij leveren altijd strijd met elkaar. Kosmogonie en kosmologie De zoroastrische kosmologie staat niet in de Avesta maar in de Pahlavi-boeken, met name de Bundahishn. Ahura Mazdâ woont hoog in de hemel in oneindig licht, terwijl Angra Mainyu in de onderwereld woont, in oneindige duisternis. In de oorspronkelijke leer van Zarathustra brengt Ahura Mazdâ een Spenta Mainyu voort als hypostase, die zijn creatieve kracht vertegenwoordigt en de immateriële, geestelijke wereld (mênôg) schept, met daarin alle geestelijke prototypen van de aardse zaken. Later werden beide goden vereenzelvigd. De oppergod en Angra Mainyu raken in conflict en spreken af om gedurende 9000 (of 12.000) jaar strijd te leveren in de materiële wereld. Ahura Mazdâ verlamt Angra Mainyu vervolgens, zodat hij de wereld kan scheppen (gêtîg). Eerst maakt hij de hemel, dan het water en de aarde. De vierde, vijfde en zesde creaties waren de eerste plant, het eerste dier (een stier) en de eerste mens, de androgyne Gayomard. De zevende creatie was vuur, dat de andere creaties doordrong. De wereld was tot dan toe bewegingsloos, en de zon stond stil in de hemel. Angra Mainyu brak door het stenen hemelgewelf de aardse wereld binnen om daar kommer en kwel te veroorzaken. Water wordt zoutwater. De eerste levende wezens worden gedood. Toen kwam de kosmos in beweging dankzij het vuur en kwam Angra Mainyu vast te zitten onder het hemelgewelf. Zodoende wisselen dag en nacht elkaar nu af. Water stroomt, zout en zoetwater worden gescheiden. Zes hypostasen van Ahura Mazdâ, abstracte principes met de naam Amesha Spenta’s, beschermen ieder een deel van de materiële wereld. In reactie op dit alles creëert Angra Mainyu een reeks demonen. De aarde wordt verankerd met de groeiende bergen. Zeeën en rivieren ontstaan uit het meer Vourukasa (Frâhwkard). De regen verdeelt de aarde in zeven delen, met één groot centraal continent (Khvaniratha), met in het midden een grote berg. Om en onder de aarde ligt een grote oerzee. Uit het zaad van de plant, de stier en de mens ontstaan vervolgens allerlei zaken: planten, dieren, metalen en de eerste mensen, Mashya en Mashyana. Ze konden leven dankzij het vuur. Eschatologie Het eerste mensenpaar wordt door de demonen (daêva’s) verleid om hen te aanbidden, zodat de mens verdoemd is. De goede en kwade krachten leveren gedurende 9000 jaar oorlog met elkaar op aarde. De aardse wereld is op zichzelf niet negatief, maar is een val voor de boze krachten die alles wat negatief is veroorzaken. Drie verlossers (saoshyant) zullen opeenvolgend geboren worden, met tussenperiodes van duizend jaar, om de aarde stapsgewijs te zuiveren. Uiteindelijk zal Ahura Mazdâ winnen, waarna Angra Mainyu krachteloos achterblijft en de wereld als volmaakt herboren wordt. De mens kan met goed gedrag bijdragen aan de zuivering van de wereld. Tijdens het leven van de individuele mens staat deze voor de keuze van goede en slechte daden. Na het overlijden valt het lijk onmiddellijk ten prooi aan demonen en de ziel gaat naar de brug (Avestisch: Cinvat peretav; Middelperzisch: Chinwad puhl) die hemel en aarde verbindt. Hier wordt hij op zijn denken en daden beoordeeld door Mithra, Rashnu en Sraosha. Wegen de goede daden zwaarder, dan volgt de hemel of het paradijs. Zo niet, dan volgt de hel. Beide gelden als fysieke locaties. Wegen goede en slechte daden even zwaar, dan volgt de limbo. Op die locaties verblijft de ziel tot het einde van de tijd. De laatste verlosser velt een eindoordeel over de mensenzielen. De sterren storten op aarde neer, doen de bergen smelten en in dat gesmolten metaal worden de slechte zielen gezuiverd. Gesmolten metaal zal tevens de hel afsluiten, waar Angra Mainyu en zijn volgelingen in blijven opgesloten. Dan wordt de wereld als volmaakt herboren, stopt de gewone tijd en begint de eeuwige tijd.

 

Hollanders ten top!

30 November 2023

17°

Daar gaan we er dan op uit, natuurlijk als Hollanders op de fiets. Zo vlak voor vertrek ontdek ik net op tijd, dat ik mijn hoofddoek ben vergeten. Hopla terug naar de vrachtwagen, want we houden wel rekening met de lokale gebruiken. Dat is soms best even puzzelen, want bedekt wegfietsen en bedekt fietsen vraagt om inventiviteit. We daarom binden tegenwoordig een elastiekje om de knot en de hoofddoek heen. Het gebruik van de hoofddoek is door de tijd heen heel verschillend bekeken hier in Iran, zie de info. Zo fiets ik dan in 2023 als een Arabische diva met zwarte hoofddoek (die blijft het beste zitten) en bijpassende zonnebril in het rond, vast veel te sexy 🫢. Fietsen is een feest hier, dat doen niet zoveel mensen, dus wordt je regelmatig aangesproken. Zo scheuren er drie jongens stoer op een crossmotor voorbij. Als ze stilstaan en ons aanspreken krijgen we een stralende glimlach. Edgar moet al fietsend en zak snoep aannemen van een echtpaar, die hem aldoende bijna van de weg afrijden. We worden gestopt voor koekjes, enzovoort. Zoveel vriendelijkheid zijn we niet gewend. We fietsen door karakteristieke woestijn dorpjes en vertellen regelmatig waar we vandaan komen. Dan gaan we zwaar bergopwaarts. We begonnen op ruim 2100 meter ennu gaat het door naar boven de 2500… dat is even leuk en daarna alleen nog leuk voor de electrische fietsen. Met Ed scheur ik omlaag door een dorpje tot er onverwacht een bakker open is, yes. Daar halen we vier versgebakken platte broden voor lunch, lekker. Op het einde ontmoeten we nog drie leuke dames, waarvan een hoog zwanger en dan ook echt hoog de volle *9* maanden. ‘Thuis’ is de gerepareerde band gearriveerd en heisen we die weer op het dak. Zo fijn dat we die hier betaalbaar konden laten maken. Hij had nog een scheur van de Marokkaanse woestijn aan de zijkant. Nu ligt hij weer als reserve onder de nieuwste zonnecollector op het dak. Dat eraf en erop was nog een flink klusje, met dank aan Daphne voor het leuke filmpje 🙏. We sluiten de dag af met de laatste zon op het dak met de mooie rondingen, die er voor zorgen dat het warm is in de winter en koel in de zomer. Daarna slaan we aan het tekenen om visueel mee te denken over de inrichting van binnenplaats.

— info: Hidjab, hoofddoek, gedragen door Moslimvrouwen en -meisjes en toeristen in landen waar dit verplicht is 😉. Is ontstaan in Persie. Hidjab of ħijāb (Arabisch: حجاب, meervoud: hidjabs) betekent in het Arabisch “bedekken” (werkwoord) en is gebaseerd op het woord: ħajaba (Arabisch: حجب) dat “zich sluieren, zich bedekken, verbergen, dekking zoeken” betekent. In de islamitische betekenis kan een hidjab een hoofddoek zijn. Het woord voor sluier in de Koran is khimār (Arabisch: خمار). Voor islamitische geleerden heeft de hidjab een bredere betekenis in de zin van zedelijk, kuis, behoudend of fatsoenlijk. De hidjab geldt dus, in tegenstelling tot het algemene westerse idee, ook voor mannen. Ook al geven die hier in de praktijk zeer weinig of geen gehoor aan, bijvoorbeeld omdat er niet tegen wordt opgetreden. In Iran is het bijvoorbeeld voor mannen niet toegestaan korte broeken te dragen in de openbare ruimte; op het sportveld mag dit wel, waardoor er in principe geen vrouwen aanwezig kunnen zijn bij wedstrijden. Bij het dragen van een nikab wordt ook het gezicht bedekt. Bij het dragen van een boerka zijn ook de ogen niet zichtbaar. De boerka (ook burka of burqa) (Arabisch : برقع) is een kledingstuk, dat vooral door (streng) islamitische vrouwen gedragen wordt. Het bedekt het gehele lichaam. De boerka is de Afghaanse variant van de chador, maar de chador laat het gezicht vrij. De chador of tsjador (Perzisch: چادر , Châdor) is een Perzisch gewaad dat het gehele lichaam behalve het gezicht bedekt. Hij wordt gedragen door islamitische vrouwen en maakt vrouwelijke vormen onzichtbaar. Het voornaamste verschil met een boerka is dat de chador de mond vrijlaat en de ogen niet met gaas bedekt. Geschiedenis Gesluierde vrouwen zijn al afgebeeld op Mesopotamische oudheden. De oudst bewaarde vermelding van de chador is te vinden in een 6e-eeuws Zoroastrisch manuscript in Pahlavischrift. Het komt dus uit dit gebied, waar we nu zijn. Onder het islamitisch bewind was de chador vooral tijdens het gebed gebruikelijk. Waarschijnlijk is het pas onder de Kadjaren, dat het gebruikelijk werd in de publieke ruimte. Onder het seculariserende beleid van sjah Reza Pahlavi werd het dragen van de chador en andere sluiers in 1936 verboden. Modern ingestelde Iraniërs verwelkomden deze maatregel, bekend als Kashf-e hijab, maar conservatieve vrouwen durfden soms niet meer over straat. Als ze het verbod overtraden, riskeerden ze gedwongen te worden hun chador af te leggen door de politie, die in het bijzonder rond badhuizen patrouilleerde. Ambtenaren konden worden ontslagen als hun vrouw in chador verscheen. Na het aftreden van Reza Pahlavi werd het wettelijk verbod in 1943 opgeheven. Chadordracht bleef een obstakel om sociale promotie te maken, maar tegelijk waren er vrouwen die vanaf de jaren 60 ostentatief het kledingstuk gingen dragen als teken van verzet tegen het regime en tegen de “verwestersing” van Iran. Bij de Islamitische Revolutie van 1979 kondigde ayatollah Khomeini aan dat vrouwen de religieuze klederdracht (hidjab) dienden te volgen. Na protest werd verduidelijkt dat het om een aanbeveling ging, maar in 1980 werd de hidjab verplicht in overheidsdienst en in 1983 werd het een algemeen voorschrift voor alle vrouwen in het land. De invulling ervan werd met harde hand afgedwongen door de zedenpolitie en door burgerwachten. Naast andere traditionele klederdrachten zijn chadors een van de manieren om te voldoen aan de verplichting om geen haar of lichaamscontouren zichtbaar te laten.

Zoetjes

1 December 2023

16°

En we zijn zoetjes aan weer onderweg. Na spannende uitrij manoeuvrers en een warm afscheid. Mensen geven hier graag eten of snoepjes aan anderen. We begrijpen nu dat ze dit doen omdat ze goed willen doen en denken daardoor, betreft de eigen moeilijkheden, hulp van Allah te krijgen, bijvoorbeeld een ziek kind. Hoe meer je geeft hoe beter. In Isfahan was het een heilige dag afgelopen maandag, vandaar de zwarte vlaggen cq vaandels en vandaar dat we ontzettend veel lekkernijen en eten aangeboden kregen. Persen zijn enorme zoete kauwen. Ook in de winkeltjes is er enorm veel zoets te vinden, het is net lui lekkerland.

 

Bafruiyeh Rural District

1 December 2023

23°

We rijden door hoog vlakland boven de 2000 meter. Mijn favoriete truckers rijden voorbij. Zit ik daar toch blij te wezen. Even tanken. We zien op verschillende plekken aanplanting van bomen en struiken. Ook worden er het een der hele nieuwe wijken gebouwd.

 

Onverwacht heerlijk soaren!

1 December 2023

23°

Onderweg naar Chak Chak, vlak voordat we de bergen inrijden, zien we ineens twee parapents vliegen. Het was net tijd voor de lunch, dus een mooiere plek als Ardakan kan je dan niet treffen. Hopla er heen en we maken en mooie vlucht met Mehdi, Ali x2 en Mohammed. Ali wil graag acro pilot worden. We hebben lol samen, de wind is goed voor heerlijke flierefluiter soarvluchtjes! We vliegen tot zonsondergang, beter wordt het niet.

 

Droom vluchten

1 December 2023

23°

Mehdi, de instructeur vraagt of we nog iets nodig hebben en wij maken de fout om brood te vragen voor morgen. We appen wat af want het is pikkedonker en hij wil gelijk komen. Wij bedoelden gewoon meenemen als je toch komt. Ok te Hollands. Hoe we ook proberen nee is geen optie. Kortom even later staat hij met dochtertje en zoon voor de deur om brood, zaadjes uit eigen tuin en hafal te brengen. Het wordt een gezellig samenzijn en lachen met de vertaalapp. Hij zegt bijvoorbeeld Nowruz is mijn oom en laat een foto zien van hemzelf in klederdracht. Het ziet er mooi uit. Het wordt duidelijk dat hij naast vlieg districtsmanager ook actief is bij zijn geloof. We denken zoroastristisch. Ondertussen worden er ook vluchten voor ons geregeld bij Jazd. De volgende dag komt het windsysteem traag opgang, maar dan is het ook feest. We hoppen van de startduin naar een hogere berg naar nog hoger… We maken droomvluchten boven de woestijn. Wauhhhh het is geweldig Een paar korte stukjes film om een indruk te geven van de schoonheid.

—Info: Noroez (Perzisch: نوروز, Koerdisch: نەورۆز, Azerbeidzjaans-Turks: Novruz bayramı, betekenis: [De] nieuwe dag) (andere transliteraties: Nowruz, Nowrouz, Nooruz, Nevruz, Navruz, Nauroz, Newroz of Nawroz Nowroez) is een overwegend Perzisch nieuwjaars- en voorjaarsfeest. Het festival wordt op of rond 21 maart gevierd. Sinds 2009 staat Noroez vermeld op de lijst van meesterwerken van het orale en immateriële erfgoed van de mensheid. In 2010 heeft de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties 21 maart erkend als de Internationale Dag van Noroez en beschreven als een lentefeest van Perzische oorsprong. Het feest wordt in onder meer Iran (Perzië), Koerdistan, Azerbeidzjan, Tadzjikistan en Afghanistan gevierd op de dag van de lentenachtevening. Op het noordelijk halfrond is dat het begin van de lente. In de genoemde landen is Noroez het grootste feest van het jaar. Het is de dag dat mensen nieuwe kleren aantrekken, lekkere hapjes eten inclusief paaseieren, bij elkaar op bezoek gaan en cadeautjes weggeven. Het is een feest waarvoor de huizen grondig worden schoongemaakt en versierd met bloemen, slingers en allerlei mooie voorwerpen. Noroez dateert van lang voor de komst van de islam. Van oorsprong is het een zoroastristische feestviering waarvan aannemelijk is dat Zarathustra de grondlegger ervan is. Het is een nationale feestdag in landen als Iran, Afghanistan, Oezbekistan, Tadzjikistan, India, Kirgizië, Pakistan, Azerbaijan en Kazachstan. Tevens wordt het gevierd door Koerden in Irak, Turkije en Syrië. Noroez is ook een heilige dag voor volgelingen van het zoroastristisch soefisme en het bahaigeloof. Noroez betekent de terugkeer van de zon en van het licht. Het betekent een nieuw begin, net als het nieuwjaarsfeest op 1 januari in onder meer Europa. En net als hier de dag voor het nieuwjaarsfeest vaak wordt gebruikt om het afgelopen jaar te herdenken, wordt ook in die landen en daarbuiten de tijd voor Noroez gebruikt om te denken aan de overledenen. Noroez is daarom meer dan een nieuwjaarsfeest; het is ook een moment van loutering en verzoening, van dood en leven, en van de hoop op een nieuw begin en een beter leven. Rondom Noroez bestaan verschillende festiviteiten. Het springen over zeven vuren een aantal dagen vóór Noroez, de feesten van Noroez zelf en het vieren van Siezda Bedar (dertiende dag) zijn onderdelen daarvan.

 

Chanten in Chak Chak

3 December 2023

19°

Als we de vele trappen van de tempel oplopen gaat de muziek aan. Het geeft een mooie sfeer als we al shantend de trappen verder oplopen. Het uitzicht is fenomenaal, de plek is goed gekozen. De grot met de bron is eenvoudig, toch goed te begrijpen waarom hier zoveel pelgrims heengaan.

— Info: Chak Chak (Perzisch: چک چک – “Drip-Drip”, ook geromaniseerd als Chek Chek; ook bekend als Chāhak-e Ardakān en Pir-e Sabz (Perzisch: چک چک – “Drip-Drip”, ook geromaniseerd als Chek Chek); ook bekend als Chāhak-e Ardakān en Pir-e Sabz) Landelijk district Rabatat, district Kharanaq, provincie Ardakan, Iran. Bij de volkstelling van 2006 werd het bestaan ​​ervan opgemerkt, maar de bevolking werd niet gerapporteerd. Het dorp bestaat uit een pir die onder een torenhoge rotswand in de woestijn van centraal Iran ligt. Het is de meest heilige bergheiligdom van het zoroastrisme. Chak Chak ligt in de buurt van de stad Ardakan en dient als pelgrimsoord voor vrome Zoroastriërs. Elk jaar trekken van 14 tot en met 18 juni duizenden Zoroastriërs uit Iran, India en andere landen naar de Vuurtempel in Pir-e Sabz. Een vuurtempel, Agiary, Atashkadeh (Perzisch: آتشکده), Atashgah (آتشگاه) of Dar-e Mehr (در مهر) is de plaats van aanbidding voor de volgelingen van het zoroastrisme, de oude religie van Iran (Perzië). In de Zoroastrische religie zijn vuur (zie atar), samen met schoon water (zie aban), middelen voor rituele zuiverheid. Schone, witte ‘as voor de zuiveringsceremonieën [wordt] beschouwd als de basis van het rituele leven’, die ‘in wezen de rituelen zijn die eigen zijn aan het verzorgen van een huiselijk vuur, want de tempel [het vuur] is dat van het haardvuur dat tot stand wordt gebracht. Een nieuwe plechtigheid”. Want iemand “die offers brengt aan het vuur met brandstof in zijn hand …, krijgt geluk”.

 

Oude teringzooi!

3 December 2023

19°

Meestal vindt Ed het oude teringzooi, maar vandaag niet. We bezoeken het 4500 jaar oude dorp van Kharanaq. Half ingestort met gevaar voor eigen leven en interessant. De vrouwen dragen hier net als in Yazd kleurrijke kleding. Het heeft veel aan Indiase kleding, broeken met een lange blouse. De karavanserai aan de overkant is opgeknapt. We worden uitgezwaaid door de schoolkinderen, als we op zoek gaan naar verder groente en fruit onderweg naar Jazd.

— info Kharanaq (Perzisch: خرانق, ook geromaniseerd als Kharānaq, Kharāneq en Kharānoq; ook bekend als Khowrāneq, ((betekent land van de zon)) Khurūnaq of Kharanagh) is een dorp 70 km ten noorden van Yazd in het landelijke district Rabatat, Kharanaq-district, Ardakan County, provincie Yazd, Iran. Bij de volkstelling van 2006 telde het land 433 inwoners, verdeeld over 133 gezinnen. De stad en haar minaret zijn een kleine toeristische attractie geworden. Kharanaq, dat bekend stond als een wereld- en historisch dorp, werd op 6 juli 2020 geïntroduceerd als de 23e stad van de provincie Yazd. Deze 4500 jaar oude stad is aan de ene kant omgeven door bergen en aan de andere kant door woestijn. Veel gebouwen in Kharanaq/Kharanagh zijn volledig ingestort en vervallen, maar onder hen zijn de overgebleven moskee uit de Qajar-periode, een trillende minaret uit de 17e eeuw en de karavanserai van de stad gereconstrueerd en kunnen worden bezocht. Kasteel van Kharanaq Bouw van het fort van Kharnaq (Kamal-ud-din Bihzad, ca. 1495) Het kasteel is de belangrijkste attractie van het dorp. Het doet denken aan het Sassanidische tijdperk en dateert van ongeveer 1800 jaar. Kharanaq Castle is een van de eerste kastelen ter wereld met huizen van twee en drie verdiepingen. Het bevat 80 huizen en wachttorens en is omgeven door een hoge muur. Het heeft tentoonstellingsruimtes gemaakt van klei en modder, de binnenkant van het kasteel is ontworpen als een doolhof om verwarring te creëren voor dieven en aanvallers die het gebouw binnenkomen. De brug van Kharanaq Van alle dorpen in Yazd is Kharanaq het enige dorp met een brug. Er doen echter veel mythen en verhalen de ronde over deze brug, aangezien deze nooit een doorgang voor dieren of vee is geweest. Er wordt aangenomen dat de brug alleen bestaat om water van de seizoensrivier naar de boerderijen over te brengen, of om als dam te fungeren. De brug is 40 meter lang en is ontworpen om watertekort in het dorp te voorkomen. Schuddende minaret Dit prachtige gebouw is een van de drie bewegende minaretten in Iran en werd ontworpen in de Seltsjoekse periode. Het maakt deel uit van de nationaal geregistreerde werken van Iran. De minaret is op een speciale manier ontworpen en gebouwd zodat hij kan bewegen. Het is zo gebouwd dat je het kunt schudden door een zachte druk op het bovenste gedeelte te geven. De minaret heeft drie verdiepingen, die via een wenteltrap met elkaar verbonden zijn. Voor het beklimmen of aflopen van de trap zijn er twee aparte gangen. De breedte van de spiltrap bedraagt ​​onderaan 70 cm en loopt geleidelijk smaller naar een uiteindelijke breedte van 40 cm bovenaan. het is volledig uit klei gemaakt, waardoor het de enige minaret ter wereld is die van dit materiaal is gemaakt. Kharanaq Karavanserai De karavanserai dateert uit de Sassaniden-dynastie. Vervolgens werd het herbouwd en gereconstrueerd onder het bevel van Muhammad Vali Mirza, de zoon van Fath-Ali-Shah Qajar. Het grote aantal kamers en bogen in deze karavanserai bewijzen dat Kharanaq een drukke plaats was waar veel reizigers verbleven. Het heeft een tuin in het midden en is omgeven door kamers. Tegenwoordig kunnen toeristen de kamers reserveren en overnachten in Kharanaq Village Caravanserai. Kharanaq-bad Het badhuis werd gebouwd tijdens de Kadjaren-dynastie. Een van de belangrijkste kenmerken is het principiële en bekwame ontwerp van het water- en rioolinlaat- en uitlaatsysteem voor optimaal gebruik van de watervoorraden. Het bad is zo gebouwd dat het water van de Qanat’s (ondergrondse kanalen) er gemakkelijk in kan worden geleid. Kharanaq-moskee en ḥosayniya Het is een door Shabestani geplande moskee die verbonden is met de ḥosayniya. De Shabestan is nog steeds in gebruik en er is ook een kleinere moskee buiten het kasteel van Kharanaq, vlak voor de poort. Geschiedenis Kharanaq betekent ‘geboorteplaats van de zon’ en wordt al 4500 jaar onafgebroken bewoond. Het is verdeeld in twee delen; de oude stad, met zijn verzameling lemen gebouwen en een karavanserai, en de nieuwe stad, waar nog steeds meer dan 400 mensen wonen. Kharanaq was welvarend in de landbouw, maar toen de watervoorziening opdroogde, vertrokken de inwoners en lieten de oude stad in puin achter.

Gerelateerde berichten